فرق فریب نفس وشیطان
شیطان هم انسان را فریب می دهد ونفس هم انسان را فریب می دهد البتّه طریق کار هردو با هم فرق می کند .
حاصل تصوّف
حضرت حکیم الامت رحمه الله تعالی می فرماید :
حاصل و شیره ی تصوف این است که وقتی که در دل برای یک اطاعت سستی می آید .مثلا وقت نماز آمده ولی برای رفتن به نماز انسان سست است ودل نمی خواهد برای نماز برود پس انسان با آن سستی مقابله کرده وبرای نماز برود و با سستی مبارزه کرده آن اطاعت را انجام دهد .وزمانی که برای دوری از گناه سستی می کند انسان با آن سستی مقابله کرده از آن گناه دوری بکند .پس فقط از همین تعلق مع الله حاصل می شود واز این تعلق مع الله ترقّی پیدا می کند وهر کسی این قدرت را حاصل کرد که در هر حال با سستی مقابله بنماید آن وقت به هیچ چیزی ضرورت پیدا نمی کند .
فرق فریب نفس وشیطان
شیطان هم انسان را فریب می دهد ونفس هم انسان را فریب می دهد البتّه طریق کار هردو با هم فرق می کند . وقتی که شیطان انسان را فریب می دهد آن را تأویل کرده یا مصلحتی را در پیش او قرار می دهد . که این کا ررا انجام بده فلان فائده دنیایی وفلان مصلحت دینی در آن است .پس هر زمانی که برای انجام گناه مصلحتی در قلب پدیدار شد بدانیم که این از طرف شیطان است .
اما نفس انسان را بربنیاد لذّت فریب می دهد در دل وسوسه می آورد که این گناه را انجام بده خوب مزه دارد وقتی که خیال گناه بر بنیاد لذّت در دل پیدا شد بدانیم که از طرف نفس است .وبزرگترین ضرورت شیخ برای شناخت فریب های نفس وشیطان است .
